De oude stad (slot)

Gister de gevonden foto's van de Oude Stad afgegeven bij Erik van Vliet. Een bevlogen verteller kan ik wel zeggen.
In een kort tijdsbestek kreeg ik een heel verhaal over het ontstaan van de Oude Stad, of eigenlijk de Stad der Oudheid te horen.

Hoewel,eigenlijk weet ik zelf gelukkig ook al het een en ander over de Stad der Oudheid en waren mijn voorgaande verhalen vooral bedoeld om dit themagebied in Dierenpark Amersfoort eens extra onder de aandacht te brengen.

Als rondleider moet je je soms extra verdiepen in de omgeving waarin je werkt. Voor de Stad der Oudheid is het gelukkig zo dat de opzet en doelstelling me erg aanspreken. Hierdoor is het voor mij geen straf geweest om alle extra info die Erik van Vliet rondom het themagebied heeft beschreven door te lezen.
Het thema van de stad is: 'De relatie tussen mens en dier in oude beschavingen'.
De opzet van de stad is ontstaan vanuit de diverse soorten mens/dier relaties. De architectonische achtergrond is door deze gekozen relatievormen ingegeven.

Vier soorten relaties worden behandeld in de Stad der Oudheid.

De vier belangrijkste relatievormen tussen mens en dier vind je hieronder weergegeven.
- HET DIER OP EEN VOETSTUK
Dieren werden vereerd in godsdienst en uit respect voor de natuur.
- DE HUISDIEREN IN DE STAD (Gedomesticeerde dieren)
Gedurende de verschillende beschavingen werden er pogingen gedaan om dieren tot
gebruiksdier te maken. Sommige pogingen waren zeer succesvol, anderen mislukten.
- DE WILDE DIEREN IN DE STAD (Cultuurvolgers)6
De steden in de oudheid werden bevolkt door talloze dieren. Soms was hun aanwezigheid de
mens tot nut. Andere dieren vormden gevreesde plagen.
- DE WILDE DIEREN ROND DE STEDEN
Buiten de steden leefden vreemde en gevaarlijke dieren. De mens was geïnteresseerd in hen.
Jacht, verzameldrift en wetenschap waren de drijfveren.

Ik zal niet al de hierboven beschreven relatievormen verder uitwerken. Maar een paar voorbeelden die ik zelf altijd vertel wil ik hier wel delen.

De relatie tussen mens en dier verschilt van periode tot periode en van beschaving tot beschaving.

Zo heb ik intussen geleerd dat de Romeinen veel wilde dieren uit Noord Afrika hebben weggevangen om die vervolgens in het Colosseum in Rome te laten optreden tijdens bloedige gevechten.
Toen in het jaar 80 het Colosseum in gebruik werd genomen bevonden zich 11.000 exemplaren van allerlei wilde diersoorten in de kooien onder de arena. Door het vangen van dieren ten behoeve van de spelen zijn talloze grote diersoorten in Noord-Afrika uitgeroeid. Olifanten, giraffen, neushoorns en leeuwen vinden wij nu alleen nog maar ten zuiden van de Sahara. Zie ook hier:http://mens-en-samenleving.infonu.nl/sociaal-cultureel/104278-de-verhouding-tussen-romeinen-en-wilde-dieren.html
Bij mijn bezoek aan Rome keek ik dus heel anders tegen het Colosseum aan.

Een ander voorbeeld is het overbrengen van de pest door ratten. Een groot deel van de bevolking van Europa stierf door deze ziekte. Landerijen werden niet meer bewerkt, varkens en koeien verwilderde. De grote roofdieren zoals wolf en beer hadden de ruimte, doordat bossen het landschap overnamen. Ruim 200 jaar had de natuur vrij spel, totdat de Spanjaarden de Armada gingen bouwen. In een recordtijd werden alle 200 jaar oude bossen gekapt en de wilde dieren weer teruggedrongen naar een klein leefgebied.


Ook een mooi voorbeeld is de hond en de hondenkar.
Zo'n 2 eeuwen geleden was het heel normaal honden als trekdier te gebruiken.

De definitieve doorbraak van de trekhond met de hondenkar dateert in Nederland omstreeks 1800. Van andere landen zoals België, Duitsland, Frankrijk, Noorwegen en Zwitserland zijn gegevens bekend, dat er in de periode 1800 tot ± 1950 ook met hondenkarren werd gewerkt. Men gebruikte honden om dat die goedkoop waren. Paarden waren alleen voor de mensen met geld en een hond at gewoon met het gezin mee.
Allerlei lasten en vrachten werden per hondenkar vervoerd. De hondenkar was vooral populair bij; bakkers, kleine boeren, eierhandelaren, expediteurs, rondtrekkende fotografen, groentenboeren, imkers, kaasventers, krantenbezorgers, kruideniers, looiers, marskramers, melkventers, petroleumventers, poeliers, postbezorgers, schoenlappers, slagers, visventers, verhuizers en allerlei andere kleine ambachtslieden.
Bekend is dat de hond met hondenkar lang werden gebruikt voor het bezorgen van brieven en pakketpost en in het leger als trekdier voor mitrailleurwagens. Bron:De hond en de hondenkar
In die periode was het dus heel gebruikelijk om honden onder of voor een kar te spannen. Tegenwoordig is dat weer heel anders. Nu zie je veel honden in een kar achter de fiets.

foto: Janny Kooij

Ook zie ik regelmatig dat honden in een kinderwagen door het park gereden worden. Zo zie je maar dat de relatie mens -dier steeds weer veranderd.
Daarmee veranderd ook regelmatig het beeld van de relatie tussen mens en dier, waardoor het eigenlijk altijd wel boeiend blijft om in de Stad der Oudheid bezoekers iets te vertellen.

De Oude Stad (deel 2)

De Oude Stad

Gisteravond ging bij mij de telefoon, een man aan de lijn. Die stelde zich voor als Erik van Vliet en zei dat hij belde over de door mij gevonden foto's.
Hij mompelde iets van ik ben zo'n designer (ik dacht dat zeg je toch niet van je zelf) maar later bleek dat dat ZOO designer was. Dus u bedoeld Dierentuin ontwerper, zei ik. Ja dat is eigenlijk het juiste woord, maar ja ZOO designer klinkt internationaal beter zei hij.
Ik vroeg waarom hij dacht dat de foto's van hem waren (ze leken me al minstens 100 jaar oud) maar zo klonk hij niet.
Nou zei hij heeft u even wat dat is een heel verhaal.
Jaren geleden werkte ik als jongen in dierenpark Wassenaar waar ik dierenverzorger was.Ik kon toen al goed tekenen en maakte allerlei schetsjes van verblijven voor dieren. Iemand zei tegen me Erik daar moet je wat mee doen. Toen ben ik hard gaan studeren en zo ben ik dierentuin ontwerper geworden. (ik heb het verhaal hier iets ingekort, want als die man eenmaal begint met vertellen).

Maar wat heeft dat met die foto's te maken vroeg ik. Dat zijn eigenlijk foto's uit mijn werkdossier vertelde hij. Die heb ik bewust ouder gemaakt met zo'n fotoprogramma. Hierdoor konden de mensen beter zien wat ik bedoelde met een Oude Stad. Maar stamelde ik wat voor Oude Stad bedoelt u dan? Het lijken toch foto's van een Perzisch gebouw en beelden uit die tijd. Ook heb ik hier nog foto's van Tempels uit Egypte met afbeeldingen van Bavianen, kevers en hier ook nog een foto van een of andere tempelberg.

Kijk zei hij, ik wilde laten zien hoe mensen en dieren in verschillende periode's samen leefde. Daarom heb ik gekeken naar b.v. Hoe dieren op een voetstuk werden gezet, of als Goden aanbeden werden. Maar ook dieren die als gebruiksdier werden gehouden.
Weet u de kameel is daar een voorbeeld van. We weten vaak alleen dat je er op kan zitten, maar zonder kamelen waren er geen grote ontdekkingsreizen geweest en had Marco Polo nooit de zijderoute kunnen afreizen. Honderden jaren voor onze jaartelling werden kamelen al gebruikt en zijn hun afbeeldingen al te vinden op vazen in China. (ik heb het opgezocht en hij bleek gelijk te hebben)Kameel,
Tang Dynasty 618 - 907 AD
Daarom heb ik een Stad uit de Oudheid ontworpen waar je dieren tegenkomt die symbool staan voor de diverse relaties tussen mens en dier.Foto: archief Eemland
Er is een Paleis van koning Darius waar je aan de ene kant de status dieren zoals de tijgers kan bewonderen en aan de andere kant de afval opruimers uit de natuur, vale gieren en zadel jakhalsen. Ook vind je een Tempel uit Egypte waarop afbeeldingen staan van de dieren die als een God aanbeden werden.Rondom lopen een aantal van deze dieren de Bavianen.
Zo probeer ik steeds weer mensen attent te maken op de verschillende aspecten van ons dierenrijk en hoe wij daar als mens mee omgaan.
Waar kan ik die stad vinden vroeg ik. Nou gewoon hier in Amersfoort, in het Dierenpark Amersfoort.

O, zei ik daar werk ik als rondleider, moet ik toch nog eens alles beter bekijken. Dan kan ik die foto's dus gewoon even daar afgeven?

Ja dat kan zei hij, maar weet u dat ik ook schrijver ben net als u? Nee zei ik vertel. Dat kunt u beter even opzoeken op internet, want ik moet nu weg om een glijbaan te testen. Glijbaan? Ontwerpt u ook speeltuinen? Nee lachte hij, dat is voor een klim alles route in het dierenpark. Daar doen de dierverzorgers aan dierverrijking en ik doe aan bezoekers verrijking, kinderen kunnen over,door en tussen de dieren door klauteren en klimmen. Zo zien ze alle aspecten van de dieren. Weet u vertelde hij ik ben eigenlijk ook nog steeds een groot kind, zo blijf je jong van geest en nog sportief ook. Ik zie u wel verschijnen met mijn foto's en hij hing op.


Ik meteen op internet naar zijn boek gezocht en ja hoor gevonden: Het bonobo-alternatief.

Erik van Vliet is tevens ontwerper van : Het Rijk der Reuzen (Olifanten verblijf het grootste binnenverblijf (750 vierkante meter) van Nederland en een buitengebied (3300 vierkante meter) met vijver. Het binnenverblijf is qua formaat tevens het op twee na grootste van Europa.

Paradijshal

PARADIJSHAL

Na mijn dienst vanmiddag loop ik om even bij te komen van de drukte nog een rondje door dierenpark Amersfoort.
Bij de Japanse tuin in Dierenpark Amersfoort stop ik even om te genieten van de kleuren en kijk ik naar de schildpad gevormd uit grote stenen. Water loopt uit de denkbeeldige bek. Schildpadden staan in de oosters aangelegde tuinen voor wijsheid en een lang leven. Vanaf de tuin loop ik naar het nieuwe schildpaddenhuis. Binnen ga ik even rustig zitten om te genieten van de grote aldabra schildpadden. In het verblijf vliegen wevervogels en koereigers. De 3 aanwezige reuzen schildpadden bewegen zich langzaam door het verblijf en de wevervogels vliegen al kwetterend rond. De temperatuur van z'n 25 graden maakt me loom, maar ik geniet volop.

Ik loop aan de hand van mijn vader het Dierenpark Wassenaar binnen. We zijn zonet met de bus aangekomen . Door de grote hekken betreden we het in groen gelegen park. We gaan vrijwel direct door naar de Paradijshal. In de hal vliegen de vogels vrij rond tussen het mooi aangelegde groen.
Mijn vader en ik gaan op een van de bankjes zitten en genieten van alle kleuren en de vogelzang. Geduldig wijst mijn vader alle vogels aan en verteld wat het voor soort is. Die met die lange staarten zijn de paradijsvogels verteld hij. Zo leer ik langzaam als tien jarig jochie de dieren kennen.

Plots schrik ik op van het geluid van een koereiger, ik ben weer terug in het heden. Voor mij staat een schildpad die mij aankijkt en mijn gedachten lijkt te kunnen delen.

foto: Jan van de Zuidwind

En dat zou best eens kunnen We zijn bijna net zo oud de schildpad en ik. Dat is niet helemaal waar maar de reuzenschildpadden waren er toen in Wassenaar ook al, althans in mijn herinnering .
Voor mij heet dit nieuwe verblijf dan ook geen schildpaddenhuis maar gewoon "Paradijshal" . Ik denk dat Erik van Vliet de ontwerper, de geest van de oude Paradijshal uit Wassenaar heeft meegenomen naar Amersfoort. Samen met de schildpadden van de heer Louwman is wat mij betreft een stuk herinnering meegekomen. Een mooier verblijf kan ik op dit moment dan ook niet bedenken in het park.
Voortaan vertel in bij mijn rondleidingen niet meer alleen over de schildpad als wijs en oud dier maar ook over wat zij over onze weg door het leven kunnen vertellen.



Erik van Vliet is de vaste zoo-designer voor dierenpark Amersfoort. Zie voor zijn werk hier: http://www.erikvanvlietzoodesign.nl/#Home

De heer Jan Louwman was tot 1985 directeur van voormalig dierenpark Wassenaar.